Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 sẽ diễn ra trên phạm vi cả nước vào ngày 15/3/2026. Đây là sự kiện chính trị trọng đại, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước. So với các nhiệm kỳ trước, cuộc bầu cử lần này có nhiều điểm mới đáng chú ý, từ bối cảnh, thời điểm tổ chức, quy trình thực hiện cho đến việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đại biểu.

Thời điểm tổ chức sớm và rút ngắn thời gian trong quy trình bầu cử

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là thời điểm tổ chức bầu cử. Ngày bầu cử diễn ra vào chủ nhật 15/3/2026, sớm hơn hai tháng so với các cuộc bầu cử trước. Dự kiến ngày 22/3/2026 sẽ công bố kết quả bầu cử, và kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI sẽ diễn ra vào ngày 6/4/2026 để làm công tác nhân sự cùng với nội dung về xây dựng pháp luật. Như vậy, kỳ họp Quốc hội khóa mới diễn ra ngay sau khi công bố kết quả bầu cử chỉ nửa tháng thay vì gần 2 tháng như nhiệm kỳ trước. Việc này nhằm rút ngắn khoảng cách thời gian giữa Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa mới, qua đó sớm kiện toàn bộ máy nhà nước, tạo sự đồng bộ, liên thông trong đội ngũ cán bộ chủ chốt và kịp thời triển khai các nghị quyết của Đảng.

Bên cạnh đó, thời gian thực hiện các bước của quy trình bầu cử cũng được rút ngắn. Thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử đã giảm từ 70 ngày xuống còn 42 ngày. Các mốc thời gian cho hội nghị hiệp thương, công bố danh sách ứng cử viên và giải quyết khiếu nại cũng được điều chỉnh tương ứng, bảo đảm tính đồng bộ, đúng quy định và phù hợp thực tiễn.

Tổ chức bầu cử theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Đây là lần đầu tiên cuộc bầu cử được tổ chức trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Điều này khiến phạm vi quản lý của mỗi đơn vị hành chính rộng hơn, quy mô dân số lớn hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực quản lý, điều hành. Những thay đổi này tác động trực tiếp đến việc xác định cơ cấu, phân bổ số lượng đại biểu và tổ chức các hội nghị hiệp thương. Đây là một thay đổi quan trọng, đòi hỏi công tác chuẩn bị phải được thực hiện kỹ lưỡng và khoa học.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số

Điểm mới nổi bật nữa là việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác tổ chức bầu cử. Ở nhiệm kỳ này, công nghệ thông tin được sử dụng rộng rãi hơn trong nhiều khâu như quản lý danh sách cử tri, theo dõi tiến độ triển khai, tổng hợp và báo cáo kết quả bầu cử. Đặc biệt, cử tri có thể tra cứu địa điểm bỏ phiếu và thông tin của các ứng cử viên thông qua ứng dụng VNeID, giúp việc tiếp cận thông tin trở nên thuận tiện hơn so với trước đây. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ nâng cao tính minh bạch, chính xác và kịp thời trong công tác tổ chức bầu cử, mà còn góp phần giảm tải công việc cho đội ngũ cán bộ làm công tác bầu cử ở cơ sở. Đồng thời, các yêu cầu về an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu bầu cử cũng được đặc biệt chú trọng.

Ngoài ra, công nghệ còn được áp dụng trong các hội nghị tiếp xúc cử tri. Theo đó, hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp hoặc căn cứ điều kiện thực tế có thể tổ chức theo hình thức trực tuyến hoặc trực tiếp kết hợp với trực tuyến. Việc tiếp xúc cử tri trực tuyến hoặc trực tiếp kết hợp với trực tuyến chỉ được thực hiện khi bảo đảm các điều kiện kỹ thuật, an toàn thông tin mạng, an ninh mạng. Từ đó giúp các ứng viên dễ dàng tiếp cận đông đảo cử tri hơn đặc biệt trong bối cảnh sau khi đã sắp xếp, tổ chức bộ máy hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Nâng cao chất lượng đại biểu và điều chỉnh cơ cấu hợp lý

Theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, so với nhiệm kỳ trước, cơ cấu và thành phần người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI đã có một số điều chỉnh cho phù hợp với việc sắp xếp, tổ chức bộ máy vừa qua. 

Theo đó, số lượng đại biểu ở các cơ quan trung ương và số lượng đại biểu chuyên trách ở trung ương tăng khoảng 10 người, từ 207 lên 217 người (43,4%). Đồng thời giảm tương ứng ở địa phương, từ 293 xuống 283 người (56,6%). 

Đáng chú ý, cơ cấu dành cho viện nghiên cứu, trường đại học, học viện và cơ cấu dành cho doanh nghiệp, hiệp hội, nghiệp đoàn về lĩnh vực sản xuất kinh doanh đều tăng lên 10 đại biểu (nhiệm kỳ trước tương ứng là 6 và 7)... Bên cạnh đó, trong cơ cấu lần này cũng bổ sung tỉ lệ hợp lý số đại biểu trẻ, đại biểu đại diện cho đội ngũ trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ, dân tộc thiểu số, chức sắc tôn giáo... 

Cuộc bầu cử lần này đặt yêu cầu về chất lượng đại biểu lên hàng đầu. Số lượng đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách dự kiến được tăng lên 145 đại biểu ở Trung ương và 55 đại biểu tại địa phương. Điều này nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp trong hoạt động nghị trường, bảo đảm các đại biểu có đủ thời gian và tâm huyết cho công tác lập pháp và giám sát, phản ánh định hướng tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội.

Mỗi lá phiếu là một niềm tin, một trách nhiệm đối với Tổ quốc. Bầu cử không chỉ là quyền, mà còn là trách nhiệm thiêng liêng của mỗi công dân. Việc hiểu rõ những điểm mới của cuộc bầu cử sẽ giúp cử tri tham gia bầu cử một cách chủ động, đúng pháp luật và đầy đủ trách nhiệm, góp phần vào thành công của ngày bầu cử - ngày hội lớn của toàn dân.

Ngày 15/3/2026, cử tri cả nước đi bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031!

Ngày bầu cử - Ngày hội của niềm tin, đoàn kết và khát vọng Việt Nam!

Nguồn: Bùi Khánh Nhật - Phòng NV và QLKH